Jak liczyć zachowek od dawnej darowizny? Zasady i ceny

Darowizna sprzed 30 lat nie przekreśla zachowku. O tym, czy da się ją doliczyć do spadku, decyduje przede wszystkim to, kto był obdarowany oraz ile czasu minęło od śmierci spadkodawcy. Darowizny na rzecz dzieci, małżonka czy innych osób z kręgu uprawnionych zwykle brane są pod uwagę przy rozliczeniach nawet po wielu latach, natomiast roszczenie o zapłatę zachowku może się przedawnić.

Spis treści ukryj

1 Zachowek po 30 latach od darowizny

2 Kiedy darowizna nie wlicza się do zachowku?

3 Jak liczy się darowiznę sprzed lat?

4 Czy możliwe jest przedawnienie zachowku? – przedawnienie roszczenia o zachowku

5 Czym różni się zachowek od darowizny? – darowizna a zachowek

6 Zachowek przy braku majątku spadkodawcy w spadku – kto ponosi odpowiedzialność?

7 4 kroki co zrobić, gdy chodzi o dawną darowiznę – zachowek a darowizna

8 Pozbawienie prawa do zachowku

9 Podsumowanie – Obliczenie zachowku po 30 latach od dokonania darowizny

Zachowek po 30 latach od darowizny

Przy zachowku zawsze będzie brana pod uwagę darowizna sprzed 30 lat, jeśli była dokonana na rzecz osoby będącej spadkobiercą (dziecko, mąż/żona) lub uprawnioną do zachowku.

Jeżeli natomiast darowizny dokonano na rzecz osoby nie będącej spadkobiercą lub uprawnioną do zachowku, to nie dolicza się jej do zachowku, gdy została dokonana ponad 10 lat przed śmiercią spadkodawcy.

💡 Przykład:

Jeżeli obdarowanym było dziecko albo małżonek, limit 10 lat nie działa – darowizna może być doliczona do zachowku nawet po 20 czy 30 latach.

Natomiast gdy 30 lat temu spadkodawca podarował działkę sąsiadowi, a śmierć nastąpiła dopiero niedawno, taka darowizna co do zasady nie powinna podwyższać podstawy zachowku, bowiem minęło więcej niż 10 lat od śmierci spadkodawcy i obdarowany nie należy do kręgu rodzinnego.

Kiedy darowizna nie wlicza się do zachowku?

Wyłączeniu podlegają:

Drobne darowizny, zwyczajowo przyjęte, np. prezent na urodziny, wsparcie na start, jeśli mieści się w realiach rodziny.
Darowizny dokonane ponad 10 lat przed otwarciem spadku, ale tylko na rzecz osób spoza kręgu spadkobierców i uprawnionych do zachowku. Jeżeli obdarowanym było dziecko albo małżonek, limit 10 lat nie chroni – darowizna może być doliczona nawet po 20 czy 30 latach.

Przy obliczaniu zachowku należnego zstępnemu nie dolicza się darowizn z okresu, gdy spadkodawca nie miał jeszcze zstępnych (z zastrzeżeniem 300 dni przed urodzeniem), a przy zachowku małżonka nie dolicza się darowizn sprzed ślubu.

👀 Sprawdź 👉👉 Jak nie płacić zachowku po otrzymaniu darowizny? Sposoby uniknięcia zachowku 😎✅

Jak liczy się darowiznę sprzed lat?

Przy zachowku nie patrzy się tylko na to, co zostało w spadku w dniu śmierci. Do obliczeń dodaje się tzw. podstawę zachowku: wartość majątku spadkowego powiększoną o doliczane darowizny.

Wartość przedmiotu darowizny liczy się według stanu z chwili jej dokonania, ale według cen z chwili ustalania zachowku. Oznacza to, że jeżeli 30 lat temu podarowano mieszkanie w przeciętnym standardzie, to bierze się pod uwagę jego ówczesny stan, ale wycenia po dzisiejszych stawkach rynkowych.

Przy nieruchomościach najczęściej potrzebna jest wycena rzeczoznawcy, ponieważ strony inaczej nie są w stanie ocenić stan z dnia wykonania darowizny oraz aktualną cenę na lokalnym rynku w praktyce.

💡 Przykład:

Ojciec w 1996 roku przepisał synowi dom w surowym stanie. Syn wykończył go i rozbudował. Przy zachowku sąd winien ustalić wartość domu w stanie z 1996 roku, a następnie przeliczyć ją na dzisiejsze ceny.

Czy możliwe jest przedawnienie zachowku? – przedawnienie roszczenia o zachowku

Tak, zachowek może się przedawnić. Termin wynosi 5 lat, ale liczy się go inaczej w zależności od tego, od kogo domagasz się zachowku. Jeśli żądasz zachowku od:

spadkobiercy (czyli osoby, która dziedziczy na podstawie testamentu) – 5 lat biegnie od dnia ogłoszenia testamentu.
osoby obdarowanej, 5 lat liczy się od dnia śmierci spadkodawcy.

2 wskazówki ✌️

Po pierwsze, przedawnienie nie anuluje długu, ale daje drugiej stronie skuteczny argument w sądzie, jeśli podniesie takowy zarzut.

Po drugie, bieg terminu można przerwać, np. składając pozew albo podejmując inne formalne czynności.

Czym różni się zachowek od darowizny? – darowizna a zachowek

Darowizna to umowa zawierana za życia – ktoś oddaje majątek bez zapłaty (np. mieszkanie, działkę, udziały).

Zachowek natomiast to roszczenie pieniężne, które pojawia się dopiero po śmierci spadkodawcy. Przysługuje najbliższym, którzy byliby powołani do spadku z ustawy (zstępnym, małżonkowi, czasem rodzicom), jeśli zostali pominięci albo dostali mniej, niż wynika z przepisów.

🤔 Zobacz także 👉👉 Ile wynosi zachowek – przykłady⁉️ 🧮💸

Zachowek przy braku majątku spadkodawcy w spadku – kto ponosi odpowiedzialność?

Najpierw odpowiada spadkobierca. Jeżeli uprawniony nie może uzyskać od niego należnej kwoty – bo w spadku nie ma pieniędzy, majątek jest zadłużony albo spadkobierca zwleka – może żądać uzupełnienia zachowku od osoby, która dostała od spadkodawcy darowiznę doliczoną do spadku.

Obdarowany odpowiada jednak tylko w granicach wzbogacenia, czyli do wartości korzyści, jaką ma z darowizny. Jest to ważne, gdy rzecz została sprzedana albo gdy jej wartość spadła. Obdarowany może też zwolnić się z obowiązku zapłaty, wydając przedmiot darowizny zamiast pieniędzy.

4 kroki co zrobić, gdy chodzi o dawną darowiznę – zachowek a darowizna

Ustal daty: datę zgonu, ogłoszenia testamentu, daty darowizn i ich przedmiot.
Zbierz dokumenty: akt notarialny darowizny, odpis księgi wieczystej, informacje o stanie nieruchomości w dniu darowizny.
Policz zachowek.
Przygotuj propozycję ugody.

Jeżeli druga strona nie ma środków pieniężnych, sąd może odroczyć płatność albo rozłożyć ją na raty.

😉👇 Wskazówka

Brak majątku w spadku nie oznacza, że zachowku nie da się uzyskać. Trzeba jednak działać rozsądnie i w odpowiednim czasie. Im szybciej uporządkujesz dokumenty i załatwisz formalności, tym większa szansa na porozumienie bez procesu albo na sprawne przejście przez postępowanie sądowe.

Pozbawienie prawa do zachowku

Jeżeli spadkodawca chce kogoś pozbawić zachowku, nie wystarczy jedynie, że pominie go w testamencie. Potrzebne jest do tego wydziedziczenie, czyli pozbawienie prawa do zachowku wraz z podaniem przyczyny. Ustawa przewiduje konkretne podstawy do pozbawienia prawa do zachowku. Zgodnie z 1008 KC, są to m.in.:

uporczywe postępowanie w sposób sprzeczny z zasadami współżycia społecznego,
poważne umyślne przestępstwo przeciwko spadkodawcy,
uporczywe niedopełnianie obowiązków rodzinnych.

Przyczyna musi wynikać z treści testamentu. Jeżeli spadkodawca po zdarzeniach, które miały być podstawą wydziedziczenia, świadomie przebaczył tej osobie (pojednał się z nią i zaakceptował jej zachowanie), to wydziedziczenie traci skuteczność. Nawet jeśli w testamencie jest wpisane wydziedziczenie, ale można wykazać, że później doszło do przebaczenia, osoba wydziedziczona może nadal domagać się zachowku.

👀 Dowiedz się więcej na temat wydziedziczenia 👉👉 Jak i kiedy można wydziedziczyć dziecko? ✍️❌🧒

Podsumowanie – Obliczenie zachowku po 30 latach od dokonania darowizny

✔️ Zgodnie z art. 994 KC, przy obliczaniu zachowku nie dolicza się do spadku drobnych darowizn, zwyczajowo w danych stosunkach przyjętych ani dokonanych przed więcej niż 10 laty, licząc wstecz od otwarcia spadku, darowizn na rzecz osób niebędących spadkobiercami albo uprawnionymi do zachowku.

✔️ Przy obliczaniu zachowku należnego zstępnemu nie dolicza się do spadku darowizn uczynionych przez spadkodawcę w czasie, kiedy nie miał zstępnych. Nie dotyczy to jednak wypadku, gdy darowizna została uczyniona na mniej niż 300 dni przed urodzeniem się zstępnego.

✔️ Zgodnie z prawem spadkowym, przy obliczaniu zachowku należnego małżonkowi nie dolicza się do spadku darowizn, które spadkodawca uczynił przed zawarciem z nim małżeństwa.

✔️ Jeżeli chodzi o wysokość zachowku, zgodnie z art. 991 § 1 Kodeksu Cywilnego, zstępnym, małżonkowi oraz rodzicom spadkodawcy, którzy byliby powołani do spadku z ustawy, należą się, jeżeli uprawniony jest trwale niezdolny do pracy albo jeżeli zstępny uprawniony jest małoletni – dwie trzecie wartości udziału spadkowego, który by mu przypadał przy dziedziczeniu ustawowym, w innych zaś wypadkach – połowa wartości tego udziału.

✔️ Odnosząc się do terminu przedawnienia roszczeń z zachowku – roszczenia uprawnionego z tytułu zachowku oraz roszczenia spadkobierców o zmniejszenie zapisów zwykłych i poleceń przedawniają się z upływem lat 5 od ogłoszenia testamentu.

✔️ W razie wątpliwości co do kwestii związanych z zachowkiem, testamentem, wydziedziczeniem, stwierdzeniem nabycia spadku, działem spadku oraz prawem spadkowym, warto skonsultować się z doświadczonym adwokatem od spraw spadkowych i zachowku. Zapraszamy na konsultację w naszym oddziale Kancelarii w: Poznaniu, Wolsztynie, Świeciu lub Nowym Tomyślu.

Źródła:

5/5

Autor

Marlena Słupińska

Adwokat

Adwokat w Poznaniu. Specjalistka od spraw rodzinnych i spadkowych.Posiada bogatą praktykę w sprawach o rozwód, podział majątku, kontakty z dziećmi, władzę rodzicielską i opiekę nad dziećmi.
Specjalizuje się zwłaszcza w trudnych rozwodach – gdy w grę wchodzi podział majątku firmowego, walka o winę lub o dzieci. Ukończyła studia prawnicze na Uniwersytecie im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, a także
podyplomowe studia z zakresu rachunkowości na Uniwersytecie Ekonomicznym w Poznaniu. Następnie ukończyła aplikację radcowską i zdała egzamin radcowski. Wykonywała zawód radcy prawnego. Obecnie wykonuje zawód adwokata. Prowadzi praktykę adwokacką w Poznaniu,
Wolsztynie oraz w Świeciu. W trudnych sprawach o rozwód oraz o podział majątku wspólnego reprezentuje klientów w całej Polsce.
Autorka licznych publikacji z zakresu prawa rodzinnego i cywilnego.