spadek po ojcu gdy matka żyje

Spadek po ojcu gdy matka żyje

Zapraszam do przeczytania artykułu „Spadek po ojcu gdy matka żyje”. Porusza on bardzo praktyczny problem. Większość mężczyzn żyje bowiem krócej od swoich żon. A to prowadzi do sytuacji, w której matka żyje, a już pojawia się potrzeba uregulowania spadku po ojcu. W polskich realiach uporządkowanie tych kwestii bywa kłopotliwe – także z powodów kulturowo-obyczajowych. Tymczasem kwestia – spadek po ojcu gdy matka żyje – musi być szybko uregulowana. Poniżej opiszemy jak podejść do tego tematu.

 

Zanim przejdziemy do rzeczy pamiętaj, że w razie pytań możesz do nas napisać lub przedzwonić. Udzielamy konsultacji w sprawach spadkowych dla klientów z całej Polski. Chętnie pomożemy rozwiązać także Twoje problemy.

 

Spadek po ojcu – krok po kroku

 

W przypadku śmierci rodzica prędzej, czy później będziesz musiał uregulować kwestie spadkowe. Pierwszym krokiem będzie ustalenie kręgu spadkobierców. Tutaj z pomocą przychodzi art. 931 Kodeksu cywilnego:

 

1. W pierwszej kolejności powołane są z ustawy do spadku dzieci spadkodawcy oraz jego małżonek; dziedziczą oni w częściach równych. Jednakże część przypadająca małżonkowi nie może być mniejsza niż jedna czwarta całości spadku.

2. Jeżeli dziecko spadkodawcy nie dożyło otwarcia spadku, udział spadkowy, który by mu przypadał, przypada jego dzieciom w częściach równych. Przepis ten stosuje się odpowiednio do dalszych zstępnych.

 

Oznacza to, że po zmarłym ojcu dziedziczy jego żona, Ty i Twoje rodzeństwo. Jeżeli zatem Twoi rodzice w chwili śmierci ojca nie byli małżeństwem, Twoja matka jest wyłączona z kręgu spadkobierców. Musisz też wiedzieć, że jeżeli Twoje rodzeństwo zmarło przed Twoim ojcem, to do kręgu spadkobierców będą zaliczać się ich dzieci, czyli Twoi bratankowie i siostrzeńce. Innymi słowy, jeżeli któryś ze spadkobierców miał dzieci i zmarł przed spadkodawcą, to do dziedziczenia dochodzą jego potomkowie.

 

W dalszej kolejności trzeba ustalić udział w spadku. Art. 931 KC wskazuje, iż dzieci spadkodawcy i jego małżonek dziedziczą w częściach równych, jednakże część przypadająca małżonkowi nie może być mniejsza niż jedna czwarta całości spadku. Jak to rozumieć? Wytłumaczę to na przykładzie.

 

Twoi rodzice byli małżeństwem i mieli trójkę dzieci, czyli Ciebie, Twoją siostrę i Twojego brata. Tata zmarł i trzeba teraz ustalić udziały spadkowe każdego z Was. W takiej sytuacji mamy do czynienia z bardzo prostym działaniem matematycznym. Spadkobierców jest czterech więc każdy z Was ma udział 1/4.

 

Teraz załóżmy, że Twoi rodzice nie mieli trójki dzieci, ale czwórkę. Spadkobierców jest pięciu, jednak udział każdego z nich nie wynosi już 1/5. Dlaczego? Bo udział małżonka nie może być mniejszy niż 1/4. W takiej sytuacji Twoja mama ma udział 1/4, a Ty i Twoje rodzeństwo macie udział 3/16 każdy. Odejmujemy udział małżonka w wysokości 1/4, pozostaje nam 3/4 spadku do podziału na 4 spadkobierców (3/4*1/4=3/16).

 

Oczywiście w przypadku, gdy spadek będą dziedziczyć również Twoi siostrzeńcy lub bratankowie to dojdzie do bardziej skomplikowanych działań ułamkowych. Większa liczba spadkobierców niewątpliwie wpływa na trudność działań matematycznych.

 

Potwierdzenie statusu spadkobiercy

 

W momencie gdy znasz już wszystkich spadkobierców i ich udziały w spadku, powinieneś uzyskać dokument, który potwierdzi, że jesteś spadkobiercą po zmarłym ojcu. W tym celu możesz się udać do notariusza, który sporządzi akt poświadczenia dziedziczenia albo złożyć w sądzie wniosek o stwierdzenie nabycia spadku. Wówczas Sąd po przeprowadzeniu postępowania wyda postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku.

 

Zachowek po ojcu gdy matka żyje

 

Oczywiście opisany powyżej schemat ustalania kręgu spadkobierców znajdzie zastosowanie tylko w sytuacji, gdy spadkodawca nie pozostawił po sobie ważnego testamentu. Twój ojciec miał prawo sporządzić testament i wywrócić wszystko do góry nogami. Zgodnie z jego wolą możesz nie być spadkobiercą, bowiem wszystko zostało zapisane Twojej matce. Czy to oznacza, że nic nie dostaniesz?

 

W takiej sytuacji ratuje Ciebie instytucja zachowku. Zgodnie z art. 991 KC

1. Zstępnym, małżonkowi oraz rodzicom spadkodawcy, którzy byliby powołani do spadku z ustawy, należą się, jeżeli uprawniony jest trwale niezdolny do pracy albo jeżeli zstępny uprawniony jest małoletni – dwie trzecie wartości udziału spadkowego, który by mu przypadał przy dziedziczeniu ustawowym, w innych zaś wypadkach – połowa wartości tego udziału (zachowek).

 

Brzmi nieco skomplikowanie, ale za chwilę wszystko zrozumiesz. Wysokość zachowku wynosi 1/2 wartości udziału (w przypadku osób małoletnich i trwale niezdolnych do pracy – 2/3), jaki przysługiwałby Tobie przy dziedziczeniu ustawowym. Załóżmy, że przysługuje Tobie udział 1/4 w spadku, wówczas wysokość zachowku wynosi 1/8 spadku (1/2 * 1/4). Obliczając wartość zachowku ustala się czystą wartość spadku. Innymi słowy ustalając wartość spadku nie uwzględnia się długów spadkowych. Należy jednak doliczyć wartość niektórych darowizn, których ojciec dokonał jeszcze za życia oraz wartość zapisów windykacyjnych ustanowionych w testamencie.

 

Podaję Tobie uproszczony wzór dla ustalenia wartości zachowku:

1/2 * udział spadkowy przy dziedziczeniu ustawowym * czysta wartość spadku = wartość zachowku

 

Spadek po ojcu gdy matka żyje niższy niż zachowek

 

Instytucja zachowku znajdzie również zastosowanie, jeżeli zostałeś powołany w testamencie jako spadkobierca, jednakże wartość otrzymanego spadku jest niższa od wartości zachowku. Wówczas przysługuje Tobie roszczenie o uzupełnienie zachowku. Pamiętaj też, że jeżeli otrzymałeś od ojca darowiznę to podlega ona zaliczeniu na należny Tobie zachowek. Przykładowo otrzymałeś od ojca mieszkanie o wartości 350.000 zł, zaś wartość Twojego zachowku wynosi 370.000 zł. W tej sytuacji możesz domagać się zapłaty tylko 20.000 zł, od wartości zachowku musisz odjąć wartość otrzymanej darowizny.

 

Zachowek jest również pomocny w sytuacji, gdy spadkodawca nie sporządził testamentu, ale za życia darował większość swojego majątku, zaś pozostała część majątku nie pokrywa wartości zachowku.

 

Pamiętaj tylko, że roszczenie z tytułu zachowku przedawnia się z upływem 5 lat od ogłoszenia testamentu, a w przypadku braku testamentu z upływem 5 lat od otwarcia spadku, czyli śmierci spadkodawcy. Jeżeli w tym terminie nie wystąpisz z żądaniem o zapłatę zachowku, to stracisz swoje koło ratunkowe.

 

Spadek po ojcu – wspólność majątkowa małżeńska

 

W ustroju wspólności majątkowej małżeńskiej występują trzy majątki: majątek wspólny, majątek osobisty żony, majątek osobisty męża. Co będzie zatem wchodzić w skład spadku po zmarłym małżonku? Otóż do spadku po ojcu wchodzą: jego udział w majątku wspólnym oraz jego majątek osobisty. Najlepiej zobrazuję to Tobie na przykładzie.

 

Twoi rodzice są małżeństwem i do ich majątku wspólnego wchodzi dom oraz samochód. Dodatkowo Twój ojciec ma w majątku osobistym 100.000 zł. Tata zmarł, jego spadkobiercami po połowie jesteś Ty i mama. Co wchodzi w skład spadku? Połowa domu i połowa samochodu, ponieważ te składniki majątkowe należały do majątku wspólnego, druga połowa jest wyłączną własnością Twojej mamy, oraz 100.000 zł w całości, ponieważ te pieniądze były wyłączną własnością Twojego ojca. W nieruchomości przysługuje Tobie udział 1/4 (połowa domu * udział w spadku 1/2), to samo dotyczy samochodu, zaś w przypadku pieniędzy należy się Tobie 50.000 zł.

 

spadek po ojcu gdy matka żyje
spadek po ojcu gdy matka żyje

 

Spadek po ojcu – zrzeczenie

 

Spadku po ojcu możesz się jednak zrzec. W tym celu wraz z ojcem musisz się udać do notariusza i podpisać umowę, w której zrzekniesz się po nim spadku. Umowa o zrzeczenie się dziedziczenia powinna zostać zawarta w formie aktu notarialnego. Po śmierci ojca, przy ustalaniu kręgu spadkobierców nie będziesz w ogóle brany pod uwagę, tak jakbyś nie dożył otwarcia spadku. To samo dotyczy Twoich dzieci, chyba że w akcie notarialnym będzie wyraźnie wskazane, iż zrzeczenie się spadku dotyczy tylko Ciebie.

 

Jeżeli zawarłeś taką umowę, ale po czasie się rozmyśliłeś, to możesz to jeszcze odkręcić. Razem z ojcem musicie ponownie udać się do notariusza i zawrzeć nową umowę, w której uchylisz się od zrzeczenia się spadku. Jeżeli jednak ojciec zmarł po zrzeczeniu się przez Ciebie spadku, a przed jego uchyleniem to niestety nic już nie możesz zmienić. Ze spadku nie dostaniesz nawet złotówki.

 

Spadek po ojcu – odrzucenie

 

Od zrzeczenia się spadku należy odróżnić odrzucenie spadku. Zapamiętaj, że jeżeli chcesz się zrzec spadku po ojcu to musisz to zrobić jeszcze za jego życia, natomiast jeżeli chcesz spadek po ojcu odrzucić to dokonujesz tego dopiero po jego śmierci. Masz na to 6 miesięcy od dnia, w którym dowiedziałeś się o swoim powołaniu do spadku.

 

Oświadczenie o odrzucenie spadku możesz złożyć przed sądem lub przed notariuszem. Tak samo jak w przypadku zrzeczenia się spadku nie będziesz w ogóle brany pod uwagę przy ustalaniu kręgu spadkobierców. Jednakże w tej sytuacji spadek przechodzi na Twoje dzieci. Dlatego też jeżeli chcesz je uchronić przed niekorzystnym spadkiem musisz również zadbać oto, żeby i one odrzuciły spadek po swoim dziadku.

 

Spadek po ojcu – ile czasu

 

Sprawy spadkowe możesz załatwić w dowolnym czasie (oczywiście pomijając kwestię odrzucenia spadku). Nie jesteś ograniczony żadnym terminem, dlatego też bardzo często dochodzi do sytuacji, gdy w rodzinie kwestie spadkowe nie są regulowane od pokoleń. Rodzi to dodatkowe problemy i znacznie utrudnia proces uporządkowania kwestii spadkowych. Podam Tobie przykład, który zobrazuje Ci sytuację.

 

Twoi rodzice byli małżeństwem i mieli trójkę dzieci: Ciebie, Twojego brata i Twoją siostrę. Rodzice mieli we wspólności majątkowej małżeńskiej dom. Tata zmarł i współwłaścicielami domu jesteś teraz Ty, dwójka  rodzeństwa i mama. Później umiera Twój brat, który był żonaty i miał dwójkę dzieci. W skład spadku po nim wchodzi jego udział w domu Twoich rodziców. Teraz współwłaścicielami tego domu jesteś Ty, mama, siostra, żona brata i Twoi bratankowie. Im dłużej będziecie zwlekać z uregulowaniem kwestii spadkowych, tym więcej osób będzie dochodzić do nieruchomości jako jej spadkobiercy. Na pewnym etapie będzie można się już pogubić, kto i kiedy został współwłaścicielem. Uregulowanie tych kwestii zajmie sporo czasu.

 

Dlatego najlepiej jak najszybciej uregulować kwestie spadkowe. Możesz to zrobić u notariusza bądź na drodze postępowania sądowego. Jeżeli jednak pomiędzy Tobą i pozostałymi spadkobiercami panuje kość niezgody i nie potraficie się ze sobą dogadać, to pozostaje Wam tylko postępowanie sądowe. Notariusz będzie pomocny, tylko jeżeli przyjdziecie do niego ze wspólnie wypracowanym porozumieniem co do działu spadku.

 

Czasochłonność uregulowania kwestii spadkowych zależy od współpracy wszystkich spadkobierców. Jeżeli wszyscy są zgodni, co do tego jak podzielić przypadający im spadek to sprawa pójdzie szybko i sprawnie. W przeciwnym wypadku może ciągnąć się latami.

 

Spadek po rodzicach dla jedynaka

 

W przypadku jedynaka uregulowanie kwestii spadkowych po rodzicach jest bardzo proste. Przy dziedziczeniu ustawowym mogą wystąpić jedynie dwie sytuacje. Pierwsza, gdy ojciec w chwili śmierci pozostaje w związku małżeńskim. W tej sytuacji jedynak i żona ojca dziedziczą spadek po połowie. Druga, gdy ojciec w chwili śmierci nie jest żonaty – jedynak jest jedynym spadkobiercą i dziedziczy cały spadek.

 

Spadek po ojcu gdy matka żyje – podsumowanie

 

Jak sam widzisz w kwestii uregulowania spraw spadkowych może dojść do kilku różnych wariantów. Pewne jest jednak to, że jeżeli ojciec nie pozostawił po sobie ważnego testamentu, to Ty będziesz jego spadkobiercą. W Twoim interesie jest, aby jak najszybciej uregulować kwestie spadkowe.

 

Dziękuję za przeczytanie artykułu „Spadek po ojcu gdy matka żyje„. Zapraszam do przeczytania także innych wpisów z dziedziny prawa spadkowego!

 

Potrzebujesz pomocy adwokata? Walczysz o spadek?

 

Jeśli chciałbyś skorzystać z mojej pomocy zapraszam do kontaktu. Działam na terenie takich miast jak: Poznań, Luboń, Gniezno, Śrem, Środa Wielkopolska, Grodzisk Wielkopolski, Swarzędz, Leszno, Piła, Kościan, Jarocin, Września oraz Wolsztyn. Posiadam także oddział w Świeciu, pracując w takich miejscowościach jak Grudziądz, ChełmnoTuchola.

 

W trudnych sprawach spadkowych działam w CAŁEJ POLSCE!

 

Udzielam także konsultacji telefonicznych oraz konsultacji online. Pamiętaj, że uregulowanie dziedziczenia to poważna sprawa, dlatego warto skorzystać z pomocy radcy prawnego lub adwokata.

 

Masz pytania? Napisz! Zadzwoń!

Adwokat

Marlena Słupińska-Strysik

e-mail: biuro@slupinska.eu

tel. 509 113 302

KOMENTARZE:

Sojka Dorota:

Dzień dobry ja mam pytanie tata niezyjek a mama jest właścicielką jest otwarcie spadku czy sad może zmusić mamę żeby przepisała działkę po ojcu na spadkobierców mama się niegodzi ponieważ jeden ze spadkobierców sam sobie wyznaczył działkę na którą mama się niegodzi a sąd przymusił mamę że musi się zgodzić na te warunki Dziękuję proszę o wiadomosc

Maciej:

Dzień Dobry. W 2011 zmarł mój Tato. Z wniosku Mamy zapadło postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku po 1/3 (ja, Mama i Siostra). Odrębnym postanowieniem Sąd ustalił, że w skład spadku po Tacie wchodzi własność lokalu, postanowił dokonać działu spadku i zniesienia współwłasności (wszystko na podstawie zgodnego oświadczenia stron) i przyznaniu nieruchomości na moją wyłączną własność. To był 2011 rok. Mama zmarła w 2013. W 2018 roku odebrałem pismo z Banku, że Tato miał konto maklerskie i na nim 5.000 złotych. Bank stwierdził, że nie wyda pieniędzy bez postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku po zmarłej Mamie. Złożyliśmy z Siostrą wniosek. W 2019 roku zapadło postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku po zmarłej Mamie. Na jego podstawie zwróciliśmy się do Banku o wydanie tych pieniędzy i przekazanie na rzecz Siostry. I tak też się stało. Pytanie: czy drugie postanowienie uchyliło pierwsze, bądź zmieniło postanowienie o dziale spadku i zniesieniu współwłasności? Czy powinienem złożyć jeszcze jakiś wniosek? Na marginesie tylko dodam, że gburowaty Sędzia tylko wyśmiał się pod nosem podczas wokandy i stwierdził, że należało wnieść o uzupełnienie poprzedniego stwierdzenia nabycia a nie wnosić o nowe.

Marlena Słupińska:

Pani Magdo, w sprawach spadkowych nie sposób doradzić w formie odpowiedzi na komentarz. Zachęcam do umówienia się na konsultację i przygotowania dokumentów (aktów notarialnych, testamentu - jeśli był). Rozrysujemy strukturę dziedziczenia i zobaczymy co można zrobić w Pani sprawie.

Magdalena . K:

Mój ojciec zmarł 11lat temu mama jeszcze żyje w sądzie zrzekalismy się tylko akcji z kopalni w której pracował tata . W domu z mamą mieszkaja mój brat z żoną i 2 dzieci mój drugi brat i niepełnosprawna siostra . I z tego co mi wiadomo mama nie patrząc na resztę rodzeństwa przepisała bratu cały dom i ziemię która brat sprzedał . I moje pytanie jest takie czy jeśli moja mama by zmarła to czy ja i moja rodzina będzie miała prawo do podziału pieniędzy ze sprzedaży ziemi i o spłacenie mieszkania przez brata dla rodziestwa . Z góry dziękuję.

Helena:

Dzień dobry. Proszę o radę, mój Tatuś zmarł 15 lat temu, Mama żyje ja miałem jednego brata który zmarł pozostawił dwoje dzieci oraz pozamałżeńską córkę z którą nie utrzymywał żadnego kontaktu ograniczał się do płacenia alimentów. jak wygląda podział majątku tz. tu chodzi tylko o dom.

Marlena Słupińska:

Dzień dobry, Niestety w tym stanie rzeczy bez analizy dokumentów nie sposób doradzić Pani online. Proszę umówić się na konsultację. pozdrawiam Marlena Słupińska-Strysik Adwokat

Marlena Słupińska:

Dzień dobry, Z opisu sprawy wynika, że trzeba przeprowadzić postępowanie działowe. Jeśli nie ma zgody co do sposobu podziału, to niestety należy wystąpić do sądu. pozdrawiam Marlena Słupińska-Strysik Adwokat

Marlena Słupińska:

Dzień dobry, Proszę umówić się na konsultację. Z opisu sprawy wynika, że mogą tu kryć się różne pułapki. pozdrawiam Marlena Słupińska-Strysik Adwokat

Kamila:

Dom przepisany przez ojca na syna na 8 lat przed śmiercią. Zyje żona, ktora ma 4doroslych dzieci z innego małżeństwa. Czy mimo aktu notarialnego na syna jego przyrodniemu rodzenstwu nalezec sie bedzie zachowek, gdy matka umrze? Dom był ojca własnością jeszcze z przed małżeństwa. Wydaje mi sie, ze nie nalezy im się, ale chce sie upewnić, bo w przeciwnym wypadku bedzie trzeba spisac umowe dozywocia (lub wydziedziczenie) , zrobic wycene nieruchomosci i zaplacic podatek oprócz taksy.

Mama:

Witam mam pytanie bardzo to dla mnie ważne. Mój tata nie żyje 13lat .mamy mieszkanie jest nas troje plus mama . Nic do tej pory nie jest zrobione w tej sprawie mam postanowienie że należy mi sie 1/4 części. Chciałabym spłaty z części po ojcu. Mam wystąpić do sądu. ?

Małgosia:

Dzień dobry, Przeczytałam Pani publikację pt.: Spadek po Ojcu, gdy Matka żyje. Mam dokładnie taką samą sytuację. Kilka dni temu zmarł mój Ojciec i nie zostawił żadnego testamentu. Pozostały moja Mama i moje dwie Siostry. Ja, natomiast, chcę całkowicie zrezygnować ze spadku, tj. z małego mieszkania, w którym obecnie mieszkają moja Mama i moja jedna Siostra. Z Pani publikacji zrozumiałam, że powinnam udać się do Notariusza i notarialnie odrzucić spadek. Ale w związku z tym mam pytanie, ponieważ do końca nie zrozumiałam jednej kwestii. Kilka akapitów wyżej pisze Pani, że jako potencjalna spadkobierczyni powinnam udać się do Notariusza, który sporządzi akt poświadczenia dziedziczenia. I tutaj właśnie rodzi się problem dlatego, że ja mieszkam prawie 700 km od miejsca zamieszkania mojej Mamy i moich obu Sióstr. Powiedziano mi, że akt poświadczenia dziedziczenia musi być sporządzony w obecności wszystkich potencjalnych spadkobierców, czyli mojej Mamy, moich obu Sióstr i mnie, i to raczej w ich miejscu zamieszkania, a nie w moim. Czy zatem sporządzenie wspomnianego aktu poświadczenia dziedziczenia jest konieczne i bez niego nie jestem w stanie odrzucić spadku, czy mogę to zrobić mimo jego braku? Rozumiem bowiem, że odrzucić spadek mogę u Notariusza w swoim miejscu zamieszkania i przesłać go albo osobiście, albo zrobi to za mnie Notariusz. Pozdrawiam i dziękuję.

Marlena Słupińska:

Dzień dobry, Zrzeczenie się spadku po mamie nie stoi na przeszkodzie, aby później dziedziczyć po ojcu. Ile trwa taka sprawa? To zależy od bardzo wielu czynników (liczba osób do dziedziczenia, uregulowanie wszystkich poprzednich spraw spadkowych, tryb postępowania: sądowy/notarialny, okoliczność występowania sporu, i wiele innych). Można to załatwić bardzo szybko, w ciągu kilku tygodni, ale może to też potrwać kilka lat. pozdrawiam

Jola:

Dzień dobry .Mam pytanie czy jak zrzekłam się spadku po mamie czy należy mi się po ojcu ?? Jak tak to ile jak ta sprawa wygląda.Dziękuje pozdrawiam

Świëcka- Rataj:

Teść zmarł 2lata temu. W wigilię przyszło pismo do męża że też nie spłacił kredytu w chwili obecnej czyli na dzień 21 lipca przyszło już pismo komornicze żeby spłacać kredyt teść żył mieszkał z córką i żoną brał kredyt na hipotekę domu którego domu nie mają mieszkają u córki a córka ma mieszkanie gminne Bank udzielił kredytu pod hipotekę domu którego oni nigdy nie mieli teraz przychodzi pismo od komornika że mąż ma spłacać raty kredytu proszę mi odpowiedzieć co teraz można zrobić żeby z tego jakoś się wyplątać to nie nasz kredyt my z tego nie mieliśmy ani złotówki a przyszło że mąż musi spłacać

Marlena Słupińska:

Dzień dobry, dziękuję za komentarz. Przy założeniu, że mama nie zostawiła testamentu, a do spadku powołany jest tylko Pan i Pana brat, wówczas otrzyma Pan 50% spadku po mamie. Niemniej opisany przez Pana stan faktyczny jest dość nietypowy (rozkład ułamków 2/3 dla mamy, 1/3 dla brata nie pokrywa się z regułami dziedziczenia wynikającymi z KC). Warto to skonsultować z prawnikiem, ponieważ stan wygląda tak, jakby był Pan pominięty przy dziedziczeniu po ojcu. A wówczas w grę być może wchodziłyby jakieś zachowki/darowizny. Rekomenduję zapisanie się na konsultację.

Maciek:

Dzień dobry, jeśli ojciec nie żyje a nieruchomość jest podzielona na 2/3 moja mama 1/3 mój starszy brat. To co się dzieje w chwili śmierci mamy? Czy 50% z 2/3 będzie dla mnie?

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *