Nie istnieje jeden okres przedawnienia dla wszystkich czynów. Przestępstwo może się przedawnić po 5, 10, 15, 20 albo 40 latach, a w określonych przypadkach termin może zostać przedłużony. Są również przestępstwa, które nie ulegają przedawnieniu. Aby ustalić, kiedy przestępstwo się przedawnia, należy uwzględnić przede wszystkim kwalifikację prawną czynu, ustawową karę, moment rozpoczęcia biegu przedawnienia oraz okoliczności, które mogą wpływać na jego bieg albo wydłużenie terminu, w tym wszczęcia postępowania.
Po ilu latach przedawnia się przestępstwo?
Podstawowe okresy przedawnienia karalności przestępstwa określa art. 101 § 1 Kodeksu karnego. Karalność ustaje po upływie:
- 40 lat – jeżeli czyn stanowi zbrodnię zabójstwa,
- 20 lat – w przypadku innej zbrodni,
- 15 lat – przy występku zagrożonym karą pozbawienia wolności przekraczającą 5 lat,
- 10 lat – przy występku zagrożonym karą pozbawienia wolności przekraczającą 3 lata,
- 5 lat – w przypadku pozostałych występków.
Termin przedawnienia ustala się na podstawie kwalifikacji prawnej czynu oraz ustawowego zagrożenia karą przewidzianego za dane przestępstwo. Nie można określić go wyłącznie na podstawie ogólnej oceny wagi czynu lub jego skutków.
Jak przedawniają się przestępstwa ścigane z oskarżenia prywatnego?
Odrębne zasady dotyczą czynów ściganych z oskarżenia prywatnego, do których należą m.in. niektóre przypadki zniesławienia, zniewagi czy naruszenia nietykalności cielesnej.
Zgodnie z art. 101 § 2 k.k. ich karalność ustaje po 1 roku od dnia, w którym pokrzywdzony dowiedział się, kto jest sprawcą, jednak nie później niż po 3 latach od popełnienia przestępstwa. Jeżeli postępowanie zostanie wszczęte w odpowiednim czasie, zastosowanie może znaleźć art. 102 k.k., który przewiduje dla tej kategorii dodatkowy pięcioletni okres.
Czym jest przedawnienie w polskim prawie karnym?
Przedawnienie w prawie karnym oznacza, iż po upływie określonego w ustawie czasu ustaje karalność przestępstwa. Jeżeli zatem upłynął dany czas, postępowania co do zasady nie można wszcząć, a postępowanie już prowadzone należy umorzyć.
Od kiedy liczy się termin przedawnienia karalności przestępstwa?
Punktem wyjścia jest czas popełnienia przestępstwa. Istnieją jednak ważne wyjątki.
Zgodnie z art. 101 § 3 kk, jeżeli dokonanie przestępstwa zależy od wystąpienia określonego w ustawie skutku, bieg terminu rozpoczyna się dopiero wtedy, gdy ten skutek nastąpi. Z kolei w myśl art. 101 § 3a k.k., w przypadku przestępstwa popełnianego przez okres dłuższy niż jeden dzień termin przedawnienia przestępstwa rozpoczyna się z upływem ostatniego dnia, w którym sprawca swoim zachowaniem realizował znamiona czynu.
Istotny jest również sposób liczenia czasu. Przedawnienie karalności jest instytucją prawa materialnego, a ustanie karalności następuje z mocy prawa wskutek upływu odpowiedniego czasu kalendarzowego.
🤓 Sprawdź także 👉 Dobrowolne poddanie się karze – tryb, skutki – art. 387 KPK 🤝🏛️
Czy wszczęcie postępowania wpływa na przedawnienie?
Tak. Zgodnie z art. 102 § 1 k.k., jeżeli w podstawowym okresie przedawnienia wszczęto postępowanie, karalność przestępstw wymienionych w art. 101 § 1 ustaje dopiero po kolejnych 10 latach liczonych od zakończenia podstawowego okresu. W pozostałych przypadkach przedłużenie wynosi 5 lat.
Nie oznacza to więc, że każde działanie Policji lub prokuratury powoduje rozpoczęcie liczenia całego terminu od nowa. Należy ustalić, czy doszło do zdarzenia procesowego, z którym art. 102 wiąże przedłużenie karalności.
💡 Przykład – jak obliczyć przedawnienie?
Kradzież w typie podstawowym z art. 278 § 1 k.k. jest zagrożona karą pozbawienia wolności do 5 lat. Oznacza to, że zgodnie z art. 101 § 1 pkt 3 k.k. podstawowy okres przedawnienia wynosi 10 lat. Jeżeli w tym okresie nie zostanie wszczęte postępowanie, karalność ustanie po upływie podstawowego terminu. Jeżeli natomiast postępowanie zostanie wszczęte przed jego zakończeniem, okres karalności może zostać przedłużony o kolejne 10 lat.
Czy wszystkie przestępstwa ulegają przedawnieniu?
Nie, nie wszystkie przestępstwa ulegają przedawnieniu. Art. 105 k.k. wskazuje kategorie przestępstw, do których przepisów o przedawnieniu nie stosuje się. Obejmują one m.in. zbrodnie przeciwko pokojowi, ludzkości i przestępstwa wojenne, a także wskazane w ustawie najpoważniejsze przestępstwa seksualne przeciwko dzieciom.
Dodatkową ochronę przewidziano dla małoletnich pokrzywdzonych. W przypadkach wskazanych w art. 101 § 4 k.k. przedawnienie karalności nie może nastąpić przed ukończeniem przez pokrzywdzonego 40. roku życia.
🧐 Zobacz także 👉 Warunkowe umorzenie postępowania karnego 🛡️✅🏆
Przedawnienie karalności a przedawnienie wykonania kary
Zgodnie z art. 103 k.k. podstawowy okres wynosi:
- 30 lat przy karze pozbawienia wolności przekraczającej 5 lat,
- 15 lat przy karze pozbawienia wolności nieprzekraczającej 5 lat,
- 10 lat przy innych karach.
Terminy liczy się od uprawomocnienia wyroku. W przypadku przedawnienia wykonania kary istnieje prawomocny wyrok skazujący, ale po upływie określonego czasu kara nie może zostać wykonana.
👀 Dowiedz się więcej 👉 Na czym polega przedawnienie wykonania kary ⚖️
Co się dzieje po przedawnieniu karalności?
Gdy nastąpiło przedawnienie karalności, postępowania nie wszczyna się, a wszczęte należy umorzyć. Przedawnienia nie należy utożsamiać z uniewinnieniem ani z zatarciem skazania. Są to odrębne instytucje prawa karnego.
Okres przedawnienia karalności – podsumowanie adwokat Poznań
✔️ Karalność przestępstwa ustaje, jeżeli od czasu jego popełnienia upłynęło lat:
1) 40 – gdy czyn stanowi zbrodnię zabójstwa;
2) 20 – gdy czyn stanowi inną zbrodnię;
2a) 15 – gdy czyn stanowi występek zagrożony karą przekraczającą 5 lat pozbawienia wolności;
3) 10 – gdy czyn stanowi występek zagrożony karą pozbawienia wolności przekraczającą 3 lata;
4) 5 – gdy chodzi o pozostałe występki;
✔️ Karalność przestępstwa ściganego z oskarżenia prywatnego ustaje z upływem 1 roku od czasu, gdy pokrzywdzony dowiedział się o osobie sprawcy przestępstwa, nie później jednak niż z upływem 3 lat od czasu jego popełnienia.
✔️ Jeżeli dokonanie przestępstwa zależy od nastąpienia określonego w ustawie skutku, bieg przedawnienia rozpoczyna się od czasu, gdy skutek nastąpił.
✔️ Przedawnienie karalności przestępstwa nie może nastąpić przed ukończeniem przez pokrzywdzonego 40. roku życia w przypadku przestępstw:
1) przeciwko życiu i zdrowiu, popełnionych na szkodę małoletniego, zagrożonych karą, której górna granica przekracza 5 lat pozbawienia wolności,
2) określonych w rozdziale XXV, popełnionych na szkodę małoletniego, albo gdy treści pornograficzne obejmują udział małoletniego,
3) określonych w art. 156a i art. 191b, popełnionych na szkodę małoletniego.
✔️ Odpowiadając na pytanie, po ilu latach przedawnia się przestępstwo, trzeba zwrócić uwagę na górną granicę ustawowego zagrożenia przewidzianego za dany czyn. Nie decyduje kara, którą sąd ostatecznie wymierzył sprawcy.
✔️ Najłatwiejszym sposobem, aby szybko działać w sprawie karnej, jest konsultacja z adwokatem. Może się ona odbyć telefonicznie. Nasza Kancelaria współpracuje z doświadczonym adwokatem karnistą.
Źródło:
- https://sip.lex.pl/akty-prawne/dzu-dziennik-ustaw/kodeks-karny-16798683/art-101
- https://arslege.pl/przedluzenie-terminu-przedawnienia-karalnosci/k1/a110/
- https://arslege.pl/wylaczenie-instytucji-przedawnienia/k1/a113/
- https://arslege.pl/przedawnienia-wykonania-kary/k1/a111/
Adwokat w Poznaniu. Specjalistka od spraw rodzinnych i spadkowych. Posiada bogatą praktykę w sprawach o rozwód, podział majątku, kontakty z dziećmi, władzę rodzicielską i opiekę nad dziećmi.
Specjalizuje się zwłaszcza w trudnych rozwodach – gdy w grę wchodzi podział majątku firmowego, walka o winę lub o dzieci. Ukończyła studia prawnicze na Uniwersytecie im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, a także
podyplomowe studia z zakresu rachunkowości na Uniwersytecie Ekonomicznym w Poznaniu. Następnie ukończyła aplikację radcowską i zdała egzamin radcowski. Wykonywała zawód radcy prawnego. Obecnie wykonuje zawód adwokata. Prowadzi praktykę adwokacką w Poznaniu,
Wolsztynie oraz w Świeciu. W trudnych sprawach o rozwód oraz o podział majątku wspólnego reprezentuje klientów w całej Polsce.
Autorka licznych publikacji z zakresu prawa rodzinnego i cywilnego.
Aleksandra Flaum
Prawnik w Poznaniu, aplikant radcowski przy Okręgowej Izbie Radców Prawnych w Poznaniu. Specjalistka od spraw rodzinnych – zwłaszcza spraw o alimenty, kontakty z dziećmi i władzę rodzicielską.
Absolwentka prawa na Uniwersytecie im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. Studia kończone obroną pracy magisterskiej pt. „Sytuacja zwierząt w prawie cywilnym ze szczególnym uwzględnieniem rękojmi przy sprzedaży”. Dzięki temu połączyła jedną z jej ulubionych dziedzin prawa - czyli prawa cywilnego z kynologią.
Doświadczenie zawodowe zdobywała już w czasie studiów, pracując w kancelariach adwokackich i radcowskich, a także w Urzędzie Skarbowym Poznań - Winogrady, dzięki czemu poza zagadnieniami prawnymi posiada praktyczną znajomość prawa podatkowego.
Prywatnie wielka miłośniczka psów i szeroko pojętej kynologii, uwielbia także koreańskie filmy i seriale.
e-mail: biuro@slupinska.eu
