Mimo, iż spadkobierca nabywa spadek z chwilą śmierci spadkodawcy, w praktyce potrzebuje dokumentu potwierdzającego swoje prawa. Takim dokumentem może być postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku wydane przez sąd albo akt poświadczenia dziedziczenia sporządzony u notariusza.
Jakie są różnice pomiędzy sądowym stwierdzeniem nabycia spadku a aktem poświadczenia dziedziczenia?
Sądowe stwierdzenie nabycia spadku odbywa się przed sądem rejonowym właściwym według ostatniego miejsca pobytu spadkodawcy. Sprawa kończy się postanowieniem, w którym sąd wskazuje, kto dziedziczy i w jakich udziałach. Ten tryb sprawdza się szczególnie, kiedy między spadkobiercami jest spór, nie wszyscy spadkobiercy są znani albo pojawiają się wątpliwości co do ważności testamentu.
Akt poświadczenia dziedziczenia sporządza notariusz w kancelarii notarialnej. Notariusz nie rozstrzyga konfliktu jak sąd, lecz potwierdza dziedziczenie, gdy sytuacja jest bezsporna i wszystkie wymagane osoby stawią się jednocześnie. Notarialny akt poświadczenia dziedziczenia jest szybszy, ale wymaga zgodnych oświadczeń uczestników.
Czy postanowienie sądu i akt poświadczenia dziedziczenia mają taką samą moc prawną?
Tak, jednak akt poświadczenia dziedziczenia musi zostać zarejestrowany w Rejestrze Spadkowym. Rejestr obejmuje informacje m.in. o notarialnych aktach poświadczenia dziedziczenia i sądowych stwierdzeniach nabycia spadku. Dopiero zarejestrowany akt poświadczenia dziedziczenia wywołuje takie same skutki prawne jak prawomocne postanowienie sądu o stwierdzeniu nabycia spadku. Oznacza to, że można się nim posługiwać przy wpisie własności w księdze wieczystej, w banku, u ubezpieczyciela, w urzędzie skarbowym lub podczas późniejszego działu spadku.
Różnica polega na drodze dojścia do dokumentu. Sąd może rozstrzygnąć spór i przeprowadzić dowody z dokumentów, czy z przesłuchania uczestników. Notariusz działa szybciej, ale nie może zastąpić sądu, gdy sprawa wymaga oceny sprzecznych twierdzeń i rozstrzygnięcia w tym zakresie.
Jakie dokumenty są potrzebne do sądowego i notarialnego potwierdzenia praw do spadku?
Podstawą jest odpis aktu zgonu spadkodawcy. Potrzebne są także odpisy aktów stanu cywilnego osób dziedziczących, np. akty urodzenia dzieci, akt małżeństwa małżonka albo dokumenty potwierdzające zmianę nazwiska. Jeżeli istnieje testament, należy go przedstawić. Sprawę sądową inicjuje wniosek o stwierdzenie nabycia spadku, w którym podaje się dane uczestników oraz potwierdzenie opłaty od wniosku.
U notariusza potrzebne będą te same dokumenty, a dodatkowo konieczna jest obecność wszystkich osób, które stosownie do sprawy, są spadkobiercami ustawowymi lub testamentowymi. Notariusz sporządza protokół dziedziczenia, a następnie akt poświadczenia dziedziczenia. Przy dziedziczeniu testamentowym trzeba liczyć się z dokładną analizą treści testamentu oraz ustaleniem, czy nie istnieją inne testamenty.
💡 Przykład:
Po śmierci ojca dziedziczą żona i dwoje pełnoletnich dzieci. Wszyscy zgadzają się co do kręgu spadkobierców, skompletowane są akty stanu cywilnego. Ojciec nie sporządził za życia testamentu. W takiej sytuacji sprawę można załatwić u notariusza. Jeżeli jednak jedno z dzieci twierdzi, że zmarły pozostawił testament albo że powinna zostać powołana do spadku jeszcze inna osoba, wówczas co do zasady konieczne będzie rozstrzygnięcie sądowe.
Postępowanie o stwierdzeniu nabycia spadku a notarialne poświadczenie dziedziczenia – sąd czy notariusz?
Postępowanie sądowe zaczyna się od złożenia wniosku. Sąd zawiadamia uczestników, wyznacza rozprawę i bada, kto nabył spadek. Po wydaniu postanowienia należy poczekać na jego uprawomocnienie, chyba że wszyscy uprawnieni zrzekną się doręczenia uzasadnienia i nie wniosą środków zaskarżenia.
U notariusza najpierw ustala się osoby zainteresowane, dokumenty i podstawę dziedziczenia. Następnie notariusz sporządza protokół dziedziczenia, przyjmuje oświadczenia i przygotowuje akt. Po rejestracji dokument można wykorzystywać jak sądowe potwierdzenie praw do spadku.
Warto pamiętać, że ani sąd, ani notariusz nie dokonują działu spadku. Podział składników majątku, np. mieszkania, pieniędzy lub samochodu, wymaga osobnej umowy działowej albo postępowania o dział spadku.
Kiedy akt poświadczenia dziedziczenia nie będzie możliwy?
Stosownie do art.95e Prawa o notariacie, notariusz odmówi sporządzenia aktu, jeżeli wcześniej zapadło już postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku albo został sporządzony akt dotyczący tego samego spadku. Problem pojawi się również przy:
- braku wymaganych osób,
- niejasnych dokumentach,
- sporze o testament,
- wątpliwościach co do kręgu spadkobierców albo przy testamentach szczególnych.
Ile trwa uzyskanie postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku, a ile akt poświadczenia dziedziczenia?
Czas trwania sądowego sprawy o stwierdzenie nabycia spadku zależy od liczby przeprowadzanych dowodów z dokumentów, uczestników i obciążenia sądu. Prosta sprawa sądowa może zakończyć się po jednej rozprawie, ale na termin często czeka się kilka miesięcy. Nadto doliczyć trzeba czas potrzebny na uprawomocnienie postanowienia i uzyskanie odpisu.
U notariusza sprawa może zakończyć się już po jednej wizycie, jeśli:
- wszyscy spadkobiercy są obecni,
- dokumenty są kompletne,
- nie ma sporu.
Podsumowanie – Adwokat Poznań Prawo spadkowe – Kancelaria Słupińska
✔️ Akt poświadczenia dziedziczenia sprawdza się w przypadku nieskomplikowanego dziedziczenia rodzinnego. Gdy pojawia się konflikt, droga sądowa, choć zazwyczaj dłuższa, daje możliwość wyjaśnienia kwestii spornych.
✔️ Zgodnie z art. 1026 Kodeksu Cywilnego, potwierdzenie nabycia spadku oraz poświadczenie dziedziczenia nie może nastąpić przed upływem 6 miesięcy od otwarcia spadku, chyba że wszyscy znani spadkobiercy złożyli już oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku.
✔️ Zgodnie z art. 95j Prawa o notariacie, zarejestrowany akt poświadczenia dziedziczenia ma skutki prawomocnego postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku.
✔️ Potwierdzenie praw do spadku może nastąpić w sądzie poprzez stwierdzenie nabycia spadku albo u notariusza poprzez sporządzenie aktu poświadczenia dziedziczenia.
Źródło:
- https://arslege.pl/sporzadzenie-lub-odmowa-sporzadzenia-aktu-poswiadczenia-dziedziczenia/k45/a15059/
- https://arslege.pl/termin-stwierdzenia-nabycia-spadku-lub-poswiadczenia-dziedziczenia/k9/a6984/
- https://arslege.pl/skutki-prawne-zarejestrowanego-aktu-poswiadczenia-dziedziczenia/k45/a15064/
Adwokat w Poznaniu. Specjalistka od spraw rodzinnych i spadkowych.Posiada bogatą praktykę w sprawach o rozwód, podział majątku, kontakty z dziećmi, władzę rodzicielską i opiekę nad dziećmi.
Specjalizuje się zwłaszcza w trudnych rozwodach – gdy w grę wchodzi podział majątku firmowego, walka o winę lub o dzieci. Ukończyła studia prawnicze na Uniwersytecie im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, a także
podyplomowe studia z zakresu rachunkowości na Uniwersytecie Ekonomicznym w Poznaniu. Następnie ukończyła aplikację radcowską i zdała egzamin radcowski. Wykonywała zawód radcy prawnego. Obecnie wykonuje zawód adwokata. Prowadzi praktykę adwokacką w Poznaniu,
Wolsztynie oraz w Świeciu. W trudnych sprawach o rozwód oraz o podział majątku wspólnego reprezentuje klientów w całej Polsce.
Autorka licznych publikacji z zakresu prawa rodzinnego i cywilnego.
e-mail: biuro@slupinska.eu
