Obecnie w Polsce nie jest możliwy rozwód pozasądowy. Małżeństwo może zostać rozwiązane przez rozwód wyłącznie przez sąd. Nie wystarczy wspólne oświadczenie małżonków, wizyta u notariusza lub w urzędzie stanu cywilnego. Nawet jeśli oboje są zgodni co do zakończenia małżeństwa i nie mają wspólnych małoletnich dzieci, przeprowadzone musi być postępowanie sądowe.
Czy rozwód pozasądowy jest możliwy?
Nie, rozwód pozasądowy nie jest możliwy. W 2026 roku toczyły się zaawansowane prace nad projektem ustawy dotyczącym wprowadzenia możliwości uzyskania rozwodu przed kierownikiem urzędu stanu cywilnego, jednak nowe rozwiązanie nie weszło w życie.
Ustawa została uchwalona przez Sejm 13 marca 2026 roku i zaakceptowana przez Senat bez poprawek, niemniej 30 kwietnia 2026 roku Prezydent zawetował ustawę. Obowiązujące przepisy nadal przewidują sądowy tryb rozwiązania małżeństwa przez rozwód.
Dlaczego rozwód wymaga orzeczenia sądu?
Zgodnie z art. 56 § 1 Kodeksu Rodzinnego i Opiekuńczego, jeżeli między małżonkami nastąpił zupełny i trwały rozkład pożycia, każdy z nich może żądać, aby sąd rozwiązał małżeństwo przez rozwód.
Sąd ustala, czy występują przesłanki do orzeczenia rozwodu oraz czy nie zachodzą okoliczności, które uniemożliwiają jego udzielenie. Rozwód nie jest dopuszczalny między innymi wtedy, gdy wskutek niego miałoby ucierpieć dobro wspólnych małoletnich dzieci małżonków albo gdy jego orzeczenie byłoby z innych względów sprzeczne z zasadami współżycia społecznego.
🧐 Zobacz także 👉 Kiedy sąd nie da rozwodu? 4 negatywne przesłanki! 💔
Co miało zmienić wprowadzenie rozwodu pozasądowego?
Projekt przepisów przewidywał możliwość rozwiązania małżeństwa przed kierownikiem USC. Procedura miała dotyczyć małżonków:
- zgodnych co do rozwodu,
- pozostających w małżeństwie dłużej niż rok,
- między którymi nastąpił zupełny i trwały rozkład pożycia,
- przy braku wspólnych małoletnich dzieci ani wspólnych dzieci poczętych, lecz jeszcze nieurodzonych.
Projekt zakładał też, że między złożeniem wymaganych zapewnień a oświadczeniem o rozwiązaniu małżeństwa musiałby upłynąć co najmniej miesiąc. Nie miał to być zatem rozwód możliwy po jednej wizycie w USC. Projekt miał też na celu odciążenie sądów. Ustawa nie weszła jednak w życie. Rozwód pozasądowy nie jest zatem procedurą, z której mogą korzystać małżonkowie.
Czy zgodna decyzja małżonków pozwala uniknąć sądu?
Zgodność małżonków może znacznie uprościć postępowanie, ale obecnie nie pozwala ominąć postępowania sądowego. Jeżeli oboje chcą rozwodu, nie ma między nimi sporu dotyczącego winy, a kwestie związane z dziećmi zostały wcześniej uzgodnione, postępowanie może być szybsze.
Na zgodne żądanie małżonków sąd może zaniechać orzekania o winie za rozkład pożycia. Nie oznacza to jednak, że sąd jedynie formalnie zatwierdza decyzję stron. Nadal musi zbadać, czy doszło do zupełnego i trwałego rozkładu pożycia oraz czy rozwód jest dopuszczalny.
💡 Przykład – złożenie zapewnień o zakończeniu małżeństwa a rozwód:
Małżonkowie od dwóch lat mieszkają osobno, oboje chcą rozwodu, nie mają wspólnych małoletnich dzieci i nie chcą ustalania winy. Podpisali dokument, w którym zgodnie oświadczyli, że ich małżeństwo się zakończyło. Takie porozumienie nie rozwiązuje małżeństwa. Jeden z małżonków nadal musi wnieść pozew o rozwód, a sąd przeprowadzić postępowanie i wydać wyrok. Zgodne stanowisko stron może jednak sprawić, że sprawa zakończy się szybciej, spokojniej i będzie mniej skomplikowana niż rozwód, w którym małżonkowie pozostają w sporze.
👀 Zobacz 👉 Ile trwa rozwód bez orzekania o winie, a ile z winą? ⏰⏳
Czy można rozwiązać małżeństwo przez rozwód bez sądu u notariusza?
Nie, nie jest możliwe rozwiązanie małżeństwa przez rozwód u notariusza. Notariusz może pomóc małżonkom uregulować niektóre kwestie majątkowe, tj. podział majątku, ale nie ma kompetencji do rozwiązania związku małżeńskiego. Rozwód pozasądowy przed notariuszem nie jest przewidziany przez obowiązujące polskie prawo.
Małżonkowie mogą natomiast zawrzeć w formie aktu notarialnego między innymi umowę majątkową małżeńską. Po ustaniu wspólności majątkowej mogą również dokonywać określonych czynności dotyczących majątku, przy których forma notarialna jest wymagana ze względu na ich przedmiot, na przykład gdy porozumienie dotyczy nieruchomości. Czynności te nie zastępują jednak wyroku rozwodowego.
Wskazówka adwokata ⚠️
Rozdzielność majątkowa i rozwód to dwie różne kwestie. Ustanowienie rozdzielności nie powoduje rozwiązania małżeństwa.
Czy mediacja może zastąpić postępowanie rozwodowe?
Nie można zawrzeć przed mediatorem ugody, której skutkiem będzie rozwiązanie małżeństwa. Taki skutek może obecnie wywołać wyłącznie prawomocne orzeczenie sądu o rozwodzie.
Mediacja rozwodowa może pomóc małżonkom ustalić wiele kwestii przed rozwodem lub w czasie trwania postępowania, ale sama w sobie nie prowadzi do rozwiązania małżeństwa. Mediacja może więc ograniczyć liczbę spornych zagadnień. Małżonkowie mogą również skorzystać z mediacji pozasądowej jeszcze przed wniesieniem pozwu. Taki rodzaj mediacji odbywa się z inicjatywy stron i przy wybranym przez nie mediatorze.
Jak przeprowadzić rozwód bez niepotrzebnego sporu? – Procedura rozwodu
Brak możliwości przeprowadzenia rozwodu poza sądem nie oznacza, że każda sprawa musi być długotrwała i konfliktowa. Małżonkowie mogą wcześniej ustalić stanowiska dotyczące winy, dzieci, alimentów czy innych kwestii, które mogłyby stać się przedmiotem sporu. Pomocna może być również mediacja.
Ostateczna decyzja o rozwiązaniu małżeństwa należy do sądu. Dlatego osoba rozważająca rozwód pozasądowy powinna mieć świadomość, że według obecnie obowiązujących przepisów nie można zastąpić postępowania rozwodowego umową, wizytą u notariusza ani zgodnym oświadczeniem złożonym w urzędzie stanu cywilnego.
🧐 Zobacz także 👉 Przyczyny unieważnienia małżeństwa – 9 przesłanek ⚖️
Podsumowanie – czy jest możliwy rozwód pozasądowy?
✔️ Sprawę o rozwód można zainicjować poprzez złożenie pozwu o rozwód.
✔️ Przed złożeniem pozwu o rozwód warto ustalić strategię procesową z adwokatem.
✔️ Aktualnie rozwód pozasądowy nie jest możliwy.
✔️ Zgodnie z prawem rodzinnym sama decyzja małżonków o rozstaniu nie zmienia ich stanu cywilnego.
✔️ Rozstanie małżonków, nawet trwające wiele lat i zaakceptowane przez obie strony, nie jest równoznaczne z rozwodem. Dopóki nie zapadnie prawomocny wyrok rozwodowy, małżeństwo nadal istnieje.
✔️ Art. 4452 Kodeksu postępowania cywilnego pozwala kierować strony do mediacji między innymi w celu uregulowania spraw dotyczących alimentów, wykonywania władzy rodzicielskiej, kontaktów z dziećmi czy niektórych kwestii majątkowych.
Źródło:
- https://www.prezydent.pl/prawo/ustawy-zawetowane/prezydent-rp-podpisal-3-ustawy-2-zawetowal%2C119443
- https://ordoiuris.pl/informacje-prasowe/prezydent-zawetowal-ustawe-o-rozwodach-ekspresowych-zgodnie-z-rekomendacjami-ordo-iuris/
- https://www.gov.pl/web/sprawiedliwosc/nowe-rozwiazania-w-prawie-rodzinnym—mozliwosc-rozwodu-przed-urzedem-stanu-cywilnego
- https://arslege.pl/rozwiazanie-malzenstwa-przez-rozwod/k2/a470/
- https://arslege.pl/skierowanie-malzonkow-do-mediacji-w-sprawach-o-rozwod-lub-separacje/k14/a9450/
Adwokat w Poznaniu. Specjalistka od spraw rodzinnych i spadkowych.Posiada bogatą praktykę w sprawach o rozwód, podział majątku, kontakty z dziećmi, władzę rodzicielską i opiekę nad dziećmi.
Specjalizuje się zwłaszcza w trudnych rozwodach – gdy w grę wchodzi podział majątku firmowego, walka o winę lub o dzieci. Ukończyła studia prawnicze na Uniwersytecie im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, a także
podyplomowe studia z zakresu rachunkowości na Uniwersytecie Ekonomicznym w Poznaniu. Następnie ukończyła aplikację radcowską i zdała egzamin radcowski. Wykonywała zawód radcy prawnego. Obecnie wykonuje zawód adwokata. Prowadzi praktykę adwokacką w Poznaniu,
Wolsztynie oraz w Świeciu. W trudnych sprawach o rozwód oraz o podział majątku wspólnego reprezentuje klientów w całej Polsce.
Autorka licznych publikacji z zakresu prawa rodzinnego i cywilnego.
e-mail: biuro@slupinska.eu
